π μλ‘ : μ μ°λ¦¬μ λλ λλλ‘ ‘κ³ΌλΆν’λ κΉ?
μλ‘μ΄ κ²μ λ°°μ°κ±°λ 볡μ‘ν λ¬Έμ λ₯Ό ν΄κ²°ν λ, μ°λ¦¬λ μ’ μ’ **’λ¨Έλ¦¬κ° μνλ€’, ‘λλ¬΄μ§ μ΄ν΄κ° μ λλ€’**λ λλμ λ°μ΅λλ€. μ΄λ λ¨μν μ§μ€λ ₯ λΆμ‘±μ΄ μλλΌ, μ°λ¦¬μ λκ° μ²λ¦¬ν μ μλ μ 보μ μμ νκ³κ° μκΈ° λλ¬Έμ λ°μν©λλ€. λ§μΉ ν λ²μ λ무 λ§μ μ±μ μ€νμν¨ μ»΄ν¨ν°μ²λΌ, μ°λ¦¬μ **μμ κΈ°μ΅(Working Memory)**μ΄ κ°λΉν μ μλ μ©λμ λμ΄μ°μ λ, λ°λ‘ **’μΈμ§ κ³ΌλΆν(Cognitive Overload)’**κ° λ°μν©λλ€.
μ΄λ¬ν νμμ 체κ³μ μΌλ‘ μ€λͺ νλ κ²μ΄ λ°λ‘ **μΈμ§ λΆν μ΄λ‘ (Cognitive Load Theory, CLT)**μ λλ€. 1980λ λ νΈμ£Όμ κ΅μ‘ μ¬λ¦¬νμ **μ‘΄ μ€μ°λ¬(John Sweller)**μ μν΄ μ μλ μ΄ μ΄λ‘ μ νμ΅ κ³Όμ μμ μΈμ§ μμμ ν¨μ¨μ μΌλ‘ μ¬μ©νμ¬ νμ΅ ν¨κ³Όλ₯Ό κ·Ήλννλ λ°©λ²μ μ°κ΅¬ν©λλ€.
π μΈμ§ λΆν μ΄λ‘ μ ν΅μ¬: κΈ°μ΅μ μΈ κ°μ§ μ μ₯μ
μΈμ§ λΆν μ΄λ‘ μ μ΄ν΄νλ €λ©΄, λ¨Όμ μ°λ¦¬ λκ° μ 보λ₯Ό μ΄λ»κ² μ²λ¦¬νκ³ μ μ₯νλμ§λ₯Ό μμμΌ ν©λλ€. λμ κΈ°μ΅ μμ€ν μ ν¬κ² μΈ κ°μ§λ‘ ꡬμ±λμ΄ μμ΅λλ€.
1. κ°κ° κΈ°μ΅ (Sensory Memory)
- μν : μ€κ°μΌλ‘ λ€μ΄μ€λ μ 보λ₯Ό μμ£Ό μ§§μ μκ° λμ(μ½ 1~3μ΄) 보κ΄νλ μμ μ μ₯μμ λλ€.
- νΉμ§: μ©λμ ν¬μ§λ§, μ λ³΄κ° λΉ λ₯΄κ² μ¬λΌμ§λλ€.
2. μμ κΈ°μ΅ (Working Memory)
- μν : μμμ μΌλ‘ μ 보λ₯Ό μ²λ¦¬νκ³ μ‘°μνλ 곡κ°μ λλ€. μ°λ¦¬κ° νμ¬ μκ°νκ³ , μ§μ€νκ³ , μ΄ν΄νλ λͺ¨λ κ³Όμ μ΄ μ΄κ³³μμ μΌμ΄λ©λλ€.
- νΉμ§: μ©λμ΄ λ§€μ° μ νμ μ λλ€. λλ΅ **7Β±2κ°(5~9κ°)**μ μ 보 λ©μ΄λ¦¬(chunk)λ§μ ν λ²μ μ²λ¦¬ν μ μμ΅λλ€. μ΄κ²μ΄ λ°λ‘ μΈμ§ λΆν μ΄λ‘ μ ν΅μ¬μ μΈ μ ν μμμ λλ€.
- νμ΅μ λͺ©μ : νμ΅μ λͺ©νλ μμ κΈ°μ΅μ μλ μλ‘μ΄ μ 보λ₯Ό μ₯κΈ° κΈ°μ΅μΌλ‘ ν¨κ³Όμ μΌλ‘ μ μ΄μν€λ κ²μ λλ€.
3. μ₯κΈ° κΈ°μ΅ (Long-Term Memory)
- μν : νμ΅λ μ§μ, κΈ°μ , κ²½ν λ±μ μꡬμ μΌλ‘ μ μ₯νλ μ μ₯μμ λλ€.
- νΉμ§: μ©λμ΄ λ¬΄νν©λλ€. μ 보λ **μ€ν€λ§(Schema)**λΌλ 체κ³μ μΈ κ΅¬μ‘°λ‘ μ‘°μ§λμ΄ μ μ₯λ©λλ€. μ λ¬Έκ°κ° μ΄λ³΄μλ³΄λ€ λ λΉ λ₯΄κ² λ¬Έμ λ₯Ό ν΄κ²°νλ κ²μ μ₯κΈ° κΈ°μ΅μ μ μ‘°μ§λ μ€ν€λ§κ° μκΈ° λλ¬Έμ λλ€.
π ν΅μ¬: μΈμ§ λΆν μ΄λ‘ μ μ νλ μμ κΈ°μ΅μ μ©λμ μ΅λν ν¨μ¨μ μΌλ‘ μ¬μ©νκΈ° μν μ λ΅μ μ μν©λλ€.
βοΈ μΈμ§ λΆνμ μΈ κ°μ§ μ ν: λΆλ΄μ μ 체 νμ νκΈ°
μ‘΄ μ€μ°λ¬λ νμ΅μκ° λλΌλ μΈμ§μ λΆλ΄, μ¦ μΈμ§ λΆνλ₯Ό μΈ κ°μ§ μ νμΌλ‘ λΆλ₯νμ΅λλ€. ν¨κ³Όμ μΈ νμ΅ μ€κ³λ₯Ό μν΄μλ μ΄ μΈ κ°μ§ λΆνλ₯Ό λͺ νν ꡬλΆνκ³ κ΄λ¦¬ν΄μΌ ν©λλ€.
1. λ³Έμ§μ λΆν (Intrinsic Load)
- μ μ: νμ΅ λ΄μ© μ체μ 볡μ‘μ±κ³Ό λμ΄λμμ λ°μνλ λΆνμ λλ€. νμ΅ μμλ€(κ°λ , κ·μΉ λ±)μ΄ μνΈμμ©νλ μ λμ λ°λΌ κ²°μ λ©λλ€.
- μμ: λ§μ λ³΄λ€ λ―Έμ λΆνμ λ°°μ°λ κ²μ΄ μμ°μ€λ½κ² λ λμ λ³Έμ§μ λΆνλ₯Ό μ λ°ν©λλ€. λλ, λ μνΌμ μ¬λ£ κ° μνΈμμ©μ΄ 볡μ‘ν μλ‘ λ³Έμ§μ λΆνκ° λμμ§λλ€.
- κ΄λ¦¬ μ λ΅: μ΄ λΆνλ μ κ±°ν μ μμ§λ§, νμ΅ λ΄μ©μ μμ λ¨μλ‘ μͺΌκ°μ΄(Chunking) λ¨κ³μ μΌλ‘ μ μν¨μΌλ‘μ¨ μΌμμ μΈ λΆλ΄μ μ€μΌ μ μμ΅λλ€. (μ: μ΄λ €μ΄ 곡μμ ν λ²μ λ€ μΈμ°μ§ μκ³ , λΆλΆλ³λ‘ λλμ΄ μ΄ν΄νκ³ μ°μ΅)
2. μΈμ¬μ λΆν (Extraneous Load)
- μ μ: λΉν¨μ¨μ μΈ κ΅μ λ°©λ²μ΄λ νμ΅ μλ£μ μ€κ³ λλ¬Έμ λ°μνλ λΆνμν λΆνμ λλ€. νμ΅ λ΄μ© μ체μλ κ΄κ³μμ΄, μ 보λ₯Ό μ²λ¦¬νλ κ³Όμ μμ λλΉλλ μΈμ§ μμμ λλ€.
- μμ:
- μ°λ§ν λμμΈμ κ΅μ¬: λΆνμν κ·Έλ¦Όμ΄λ κΎΈλ° μμκ° λ§μ λ.
- λΆλ¦¬λ μ 보: μ€λͺ ν μ€νΈμ κ΄λ ¨ κ·Έλ¦Όμ΄ νμ΄μ§μ μλ‘ λ€λ₯Έ κ³³μ μμ λ(νμ΅μκ° λμ μ°κ²°νλλΌ μλμ§λ₯Ό λλΉ).
- μ€λ³΅λ μ 보: νλ©΄μ ν μ€νΈκ° νμλλλ°, λμΌν λ΄μ©μ μ±μ°κ° μ½μ΄μ£Όλ κ²½μ°(μ΄μ€ μ²λ¦¬μ λΉν¨μ¨).
- κ΄λ¦¬ μ λ΅: κ°μ₯ λ¨Όμ , κ·Έλ¦¬κ³ κ°μ₯ μ κ·Ήμ μΌλ‘ μ κ±°ν΄μΌ ν λΆνμ λλ€. λͺ ννκ³ κ°κ²°ν μλ£ κ΅¬μ±, κ΄λ ¨ μ 보μ μ곡κ°μ μΈμ μ± ν보 λ±μ ν΅ν΄ μ΅μνν΄μΌ ν©λλ€.
3. μ ν©μ λΆν (Germane Load)
- μ μ: μ₯κΈ° κΈ°μ΅μ μλ‘μ΄ μ€ν€λ§λ₯Ό νμ±νκ³ κΈ°μ‘΄ μ§μκ³Ό μ°κ²°νλ κ³Όμ μμ λ°μνλ μ μ΅ν λΆνμ λλ€. μ΄κ²μ μ°λ¦¬κ° μ§μ μΌλ‘ **’νμ΅νκ³ μλ€’**λ κ²μ μλ―Έν©λλ€.
- μμ: λ°°μ΄ λ΄μ©μ μ€μ€λ‘ μ€λͺ ν΄ λ³΄κΈ°(μκΈ° μ€λͺ , Self-explanation), **μΈμΆ μ°μ΅(Retrieval Practice)**μ ν΅ν΄ κΈ°μ΅μ λμ΄λ €λ΄κΈ°, λλ λ§μΈλλ§΅μ κ·Έλ € κ°λ κ°μ κ΄κ³λ₯Ό ꡬ쑰ννλ νλ.
- κ΄λ¦¬ μ λ΅: μΈμ¬μ λΆνλ₯Ό μ΅μννμ¬ λ¨μ μμ κΈ°μ΅ μμμ μ΄ μ ν©μ λΆνλ₯Ό λμ΄λ νλμ μ§μ€νλλ‘ μ€κ³ν΄μΌ ν©λλ€. μ¦, **λΆνμν λ Έλ ₯(μΈμ¬μ λΆν)**μ μ€μ΄κ³ , **μλ―Έ μλ λ Έλ ₯(μ ν©μ λΆν)**μ λλ €μΌ ν©λλ€.

π οΈ λκ° κ³ΌλΆνλμ§ μκ² μ€κ³νλ 7κ°μ§ νμ΅ μ λ΅
μΈμ§ λΆν μ΄λ‘ μ νΉν κ΅μ‘ μλ£ λ° μ½ν μΈ μ€κ³μ κΉμ μν₯μ λ―Έμ³€μ΅λλ€. λ€μμ μΌλ°μΈκ³Ό κ΅μ‘ μ€κ³μκ° λͺ¨λ μ μ©ν μ μλ μΈμ§ λΆν μ΅μν λ° νμ΅ κ·Ήλν μ λ΅μ λλ€.
1. β μμ±λ μμ νμ©μ μ리 (Worked Example Effect)
- μ λ΅: μ΄λ³΄ νμ΅μμκ² λ³΅μ‘ν λ¬Έμ λ₯Ό μ²μλΆν° νκ² νλ λμ , νμ΄ κ³Όμ μ΄ λͺ ννκ² λ¨κ³λ³λ‘ μ μλ μμ±λ μμ λ₯Ό λ¨Όμ μ 곡ν©λλ€.
- ν¨κ³Ό: λ¬Έμ ν΄κ²° κ³Όμ μμ λ°μν μ μλ μνμ°©μ€(λΆνμν μΈμ¬μ λΆν)λ₯Ό μ€μ΄κ³ , νμ΄ κ³Όμ μ μ΄ν΄νκ³ μ€ν€λ§λ₯Ό νμ±νλ μ ν©μ λΆνμ μ§μ€νκ² ν©λλ€.
- μ£Όμ: νμ΅μκ° μλ ¨λ μλ‘ μμ μμ΄ μ€μ€λ‘ λ¬Έμ λ₯Ό ν΄κ²°νλ λ°©μμΌλ‘ μ νν΄μΌ ν©λλ€. μ΄λ₯Ό **μ λ¬Έμ± μμ ν¨κ³Ό(Expertise Reversal Effect)**λΌκ³ νλ©°, μ λ¬Έκ°μκ²λ μμ±λ μμ κ° μ€νλ € μΈμ¬μ λΆνλ₯Ό μ¦κ°μν¬ μ μκΈ° λλ¬Έμ λλ€.
2. π§© λΆν μ리 (Split-Attention Effect)
- μ λ΅: μλ‘ κ΄λ ¨ μλ μ 보(μ: κ·Έλ¦Όκ³Ό μ€λͺ ν μ€νΈ)κ° μκ°μ μΌλ‘λ μκ°μ μΌλ‘ λΆλ¦¬λμ§ μκ³ κ°λ₯ν ν κ°κΉμ΄ μ μλμ΄μΌ ν©λλ€.
- ν¨κ³Ό: νμ΅μκ° λ μ 보λ₯Ό μ°κ²°νκΈ° μν΄ μμ κ³Ό μ£Όμλ₯Ό λ°λ³΅μ μΌλ‘ μ΄λνλ κ³Όμ (μΈμ¬μ λΆν)μ μ κ±°ν©λλ€.
3. π μμ μ리 (Modality Principle)
- μ λ΅: 볡μ‘ν μκ° μ 보(μ: μ λλ©μ΄μ , κ·Έλν)λ₯Ό μ€λͺ ν λ, νλ©΄μ ν μ€νΈλ‘ ν¨κ» μ μνλ κ²λ³΄λ€ λ΄λ μ΄μ (μ²κ° μ 보)μΌλ‘ μ μνλ κ²μ΄ λ ν¨κ³Όμ μ λλ€.
- ν¨κ³Ό: μκ° μ±λκ³Ό μ²κ° μ±λμ λͺ¨λ μ¬μ©νμ¬ μμ κΈ°μ΅μ μ©λμ μ΄μ€μΌλ‘ νμ©(Dual Channel Processing)νμ¬ μΈμ§ λΆνλ₯Ό λΆμ°μν€κΈ° λλ¬Έμ λλ€.
4. ποΈ μ€λ³΅ μ리 (Redundancy Principle)
- μ λ΅: κ·Έλ¦Όκ³Ό λ΄λ μ΄μ μ΄ μΆ©λΆν μ΄ν΄ κ°λ₯ν κ²½μ°, νλ©΄μ λμΌν λ΄μ©μ ν μ€νΈλ₯Ό μ€λ³΅νμ¬ μ μνμ§ μμ΅λλ€.
- ν¨κ³Ό: μ€λ³΅λλ μ 보λ μ€νλ € μΈμ¬μ λΆνλ₯Ό μ¦κ°μμΌ νμ΅μ λ°©ν΄ν©λλ€. νμ΅μκ° ν μ€νΈλ₯Ό μ½μμ§, λ΄λ μ΄μ μ λ€μμ§, κ·Έλ¦Όμ λ³Όμ§ κ²°μ ν΄μΌ νλ λΆνμν μΈμ§μ λ Έλ ₯μ μ κ±°ν©λλ€.
5. βοΈ μ¬μ νλ ¨ μ리 (Pre-Training Principle)
- μ λ΅: μ£Ό νμ΅ κ³Όμ λ₯Ό μμνκΈ° μ μ, ν΄λΉ νμ΅μ νμν ν΅μ¬ κ°λ μ΄λ μ©μ΄λ₯Ό 미리 νμ΅(μ¬μ νλ ¨)μν΅λλ€.
- ν¨κ³Ό: λ³Έ νμ΅ μ μλ‘μ΄ κ°λ κ³Ό 볡μ‘ν μνΈμμ©μ λμμ μ²λ¦¬ν΄μΌ νλ λΆλ΄(λ³Έμ§μ λΆν)μ μ€μ¬μ€λλ€. (μ: λ―Έμ λΆ λ¬Έμ λ₯Ό νκΈ° μ , κ΄λ ¨ 곡μμ΄λ κΈ°νΈλ₯Ό λ¨Όμ μμ§μν€λ κ²)
6. πΌοΈ μΌκ΄μ± μ리 (Coherence Principle)
- μ λ΅: νμ΅ λͺ©νμ κ΄λ ¨ μλ ν₯λ―Έ μμ£Όμ λ°°κ²½ μ 보, μ₯μμ μΈ μ΄λ―Έμ§, λλ λΆνμν μμ λ±μ μλ£μμ μ κ±°ν©λλ€.
- ν¨κ³Ό: λΉκ΄λ ¨ μ 보λ νμ΅μμ μ£Όμλ₯Ό λΆμ°μν€κ³ μμ κΈ°μ΅μ μ©λμ μλͺ¨νλ λνμ μΈ μΈμ¬μ λΆνμ μμΈμ λλ€.
7. π£οΈ μκΈ° μ€λͺ μ΄μ§ (Self-Explanation Prompts)
- μ λ΅: νμ΅μ μ€μ€λ‘μκ² **’μ΄ λΆλΆμ΄ μ μ΄λ κ² λλμ§ μ€λͺ ν΄ λ³΄μΈμ’, ‘μ΄ κ°λ κ³Ό μ΄μ μ λ°°μ΄ λ΄μ©μ μ΄λ»κ² μ°κ²°λλμ?’**μ κ°μ μ§λ¬Έμ λμ§κ±°λ μ λν©λλ€.
- ν¨κ³Ό: μ΄λ μλμ μΌλ‘ μ ν©μ λΆνλ₯Ό μ¦κ°μν€λ ν΅μ¬ μ λ΅μ λλ€. μ§μμ λ₯λμ μΌλ‘ μΈμΆνκ³ κΈ°μ‘΄μ μ€ν€λ§μ μ°κ²°νλ κ³Όμ μ μ΄μ§νμ¬ μ₯κΈ° κΈ°μ΅μ κ°νν©λλ€.
π‘ κ²°λ‘ : ν¨μ¨μ μΈ νμ΅μ ‘λμ΄λ΄λ’ λμμΈμμ μμλλ€
μ‘΄ μ€μ°λ¬λ “λͺ¨λ μμ μ κΆκ·Ήμ μΌλ‘ μΈμ§ λΆν μ΄λ‘ μ μν₯μ λ°λλ€”κ³ κ°μ‘°νμ΅λλ€. μΈμ§ λΆν μ΄λ‘ μ λ¨μν νμ΅λ²μ κ°μ νλ κ²μ λμ΄, **λμ μλ λ°©μμ λ§μΆ° κ΅μ‘ νκ²½κ³Ό μ½ν μΈ λ₯Ό ‘μ¬μ€κ³’**νλ ν¨λ¬λ€μμ λλ€.
μ°λ¦¬μ λͺ©νλ μ 보λ₯Ό 무μμ λ§μ΄, 볡μ‘νκ² μ 곡νλ κ²μ΄ μλλΌ, λΆνμν μΈμ¬μ λΆνλ₯Ό μ΅λν μ κ±°νκ³ , νμ΅ λ΄μ©μ λ³Έμ§μ λΆνλ₯Ό νμ΅μμ μμ€μ λ§κ² μ μ ν μ‘°μ νλ©°, μλ‘μ΄ μ§μμ μ€λ κΈ°μ΅νκ² λλ μ ν©μ λΆν νλμ μμ κΈ°μ΅μ μμμ μ§μ€μν€λ κ²μ λλ€.
μΈμ§ λΆν μ΄λ‘ μ μ μ©ν νμ΅ μ λ΅μ κ΅μ‘ νμ₯λΏλ§ μλλΌ, μ 무 λ§€λ΄μΌ, ν리μ ν μ΄μ μλ£, μ¬μ§μ΄ μΌμμ μ 보 μ΅λ λ°©μμκΉμ§ νμ μ μΈ λ³νλ₯Ό κ°μ Έμ¬ μ μμ΅λλ€. μ€λλΆν° μ¬λ¬λΆμ νμ΅ λ°©μμ΄ λ μΉνμ μΌλ‘ μ€κ³λμλμ§ μ κ²ν΄ 보μΈμ.
λ©΄μ± μ‘°ν: μ΄ λΈλ‘κ·Έ κΈμ μΈμ§ λΆν μ΄λ‘ μ λν μΌλ°μ μΈ μ΄ν΄λ₯Ό λκΈ° μν΄ μμ±λ κ²μΌλ‘, μ λ¬Έμ μΈ κ΅μ‘ μ¬λ¦¬ν μ°κ΅¬λ μλ£μ μ‘°μΈμ λ체ν μ μμ΅λλ€. κ°λ³μ μΈ νμ΅ μ€κ³μ λν΄μλ κ΄λ ¨ μ λ¬Έκ°μ μμνμκΈ° λ°λλλ€.